Wie aan Sluis denkt, denkt vaak aan gezellige drukte, bourgondische restaurants en winkelen net over de grens. Maar zodra je de winkelstraten achter je laat, ontvouwt zich een verrassend rustig decor vol eeuwenoude verdedigingswerken, weidse polders en middeleeuwse geschiedenis. Wij trokken de wandelschoenen aan voor een gevarieerde tocht over de stadswallen en door het Zeeuws-Vlaamse polderland.
In de voetsporen van Van Dale en Napoleon
Onze wandeling begint op het Walplein, onder het toeziend oog van het borstbeeld van Johan Hendrik van Dale — de grondlegger van het beroemde woordenboek. Vanaf hier lopen we richting de Damse Vaart, ook wel bekend als het Napoleonkanaal. Deze waterweg werd in opdracht van Napoleon gegraven door Spaanse krijgsgevangenen om Brugge rechtstreeks met de zee te verbinden.
Via de houten Parmabrug steken we het water over naar de overkant. Hier staan we meteen oog in oog met de Stenen Beer (de voormalige Westpoort), een markant overblijfsel van de vestinggordel die Sluis door de eeuwen heen moest beschermen tegen invallen en belegeringen.
Groene wallen en draaiende molenwieken
Vanaf de Stenen Beer klimmen we de hoge, met bomen begroeide stadswallen op. Het pad biedt een prachtig uitzicht over de grachten en de stad. Ter hoogte van de Zuidpoort — historisch de toegangspoort voor reizigers uit Aardenburg — maken we een korte uitstap naar Molen De Brak. Deze korenmolen uit 1739 staat er prachtig bij en maalt nog regelmatig op de wind.
We vervolgen onze route over de wallen langs de gerestaureerde Oostpoort, waarna het groene vestinglandschap langzaam overgaat in open polders en met bomen omzoomde dijken.
Tijdreizen langs de Verdwenen Zwinhavens
Over het rustige Maenshoutdijkje lopen we richting het westen. Aan de horizon doemt al snel de massieve, stompe toren van Sint-Anna-ter-Muiden op.
Onderweg stuiten we op een van de VR-kijkers van de Verdwenen Zwinhavens. Door hier doorheen te kijken, sta je ineens virtueel midden in de dynamische middeleeuwen, toen dit gebied nog een drukbevaren zeearm vol handelsschepen was. Een ontzettend leuke, interactieve toevoeging aan de wandeling.
Het verstilde Sint-Anna-ter-Muiden
Een paar grenspalen verder stappen we Sint-Anna-ter-Muiden binnen. Hoewel het vandaag de dag oogt als een vredig, pittoresk dorpje, kreeg deze plaats al in 1242 stadsrechten. Rondom het charmante marktplein en de imposante kerktoren heerst een weldadige rust — een heerlijk contrast met het levendige Sluis.
Het enige Belfort van Nederland
Na een ontspannen rondwandeling door de historische straatjes keren we via het polderlandschap terug naar Sluis, waarbij we onderweg nog een ooievaar tussen de grazende koeien spotten.
De tocht eindigt op de Grote Markt, aan de voet van het Belfort van Sluis. Waar belforten in Vlaanderen een bekend straatbeeld vormen, is dit exemplaar volstrekt uniek: het is het enige echte belfort op Nederlandse bodem. Een passend historisch slot van een schitterende route.
Praktische informatie
Start & finish: Walplein / Grote Markt, Sluis
Terrein: Mix van onverharde graspaden (wallen), verharde dijken en dorpsklinkers
Hoogtepunten: Borstbeeld Van Dale, Damse Vaart, Stenen Beer, Molen De Brak, VR-kijker Zwinhavens, Sint-Anna-ter-Muiden en het Belfort
Handige links en bronnen:
Historische bezienswaardigheden
Museum Het Belfort van Sluis:Informatie over openingstijden, de geschiedenis van het enige Nederlandse belfort, Johan Hendrik van Dale en het interactieve museum.🔗 Museum Het Belfort Sluis
Molen De Brak:Officiële info over de historische stenen korenmolen uit 1739, openingsuren, meelverkoop en de bijbehorende brasserie.🔗 Molen De Brak (Molen van Sluis)
Sint-Anna-ter-Muiden & Sluis Vestingstad:Achtergrondinformatie over de stadsrechten (1242), de middeleeuwse geschiedenis en bezienswaardigheden in de gemeente.🔗 Sluis Online – Bezienswaardigheden & Historie
Verdwenen Zwinhavens & VR-kijkers
Verdwenen Zwinhavens (Westtoer / Visit West-Vlaanderen): Alles over het archeologische project van de Universiteit Gent, de getijdengeschiedenis en de locaties van de outdoor VR-kijkers (o.a. in Sluis en Sint-Anna-ter-Muiden).🔗 Visit West-Vlaanderen – Verdwenen Zwinhavens
Visit Flanders – Verdwenen Zwinhavensroute:Achtergrondartikel over de middeleeuwse havens en het landschap tussen Brugge, Damme en Sluis.🔗 Visit Flanders – Verdwenen Zwinhavens
Wandelroutes & Kaarten
Wandelroute Wallen van Sluis (PDF / Plattegrond):De officiële routebeschrijving van de wandeling over de vestingwallen, langs de stadspoorten, de Stenen Beer en Molen De Brak.🔗 Wandelroute Sluis Vestingwallen (Sluis Online)
Wandelnetwerk Zeeland / RouteYou: GPX-tracks en knooppuntenroutes voor de omwalling van Sluis en het poldergebied rond Sint-Anna-ter-Muiden.🔗 RouteYou – Wandelen op de wallen van Sluis
Enkele interessante youtube-filmpjes:
1. Achtergrond over de VR-kijkers & Verdwenen Zwinhavens
Kanaal: Brugse Ommeland
Waarom interessant: Een officiële impressie van het archeologische project van de verdwenen Zwinhavens (Sluis, Damme, Brugge, e.a.) en hoe de geschiedenis met 3D- en VR-technologie weer tot leven is gewekt.
2. Sfeerbeelden langs de Verdwenen Zwinhavens & Poldergebied
Kanaal: Albert Deauville
Waarom interessant: Toont de sfeer van het historische polderlandschap, de Zwingeul en de overblijfselen van de middeleeuwse getijdenhavens tussen Zeeland en West-Vlaanderen.
3. Historie van de Vestingwerken & Kasteel van Sluis
Kanaal: Albert Speelman
Waarom interessant: Een korte historische toelichting over de voormalige burcht en verdedigingswerken van Sluis, wat extra context geeft bij de stadswallen en de Stenen Beer.
Damme het aantrekkelijk dorpje in de schaduw van het grote Brugge heeft zoveel te bieden. Boekendorp, historisch centrum met stadsomwalling, zijn horeca en omgeving. Ingebed in de polders en langs de Damse vaart gelegen maakt Damme een ideale startplaats voor fietsers en wandelaars. Wijzelf hielden het vorig jaar op 5 maart op een stadswandeling. Een overzicht:
De winter is al ver gevorderd en de eerste mooie dagen komen er aan. En dan gaat het kriebelen, dan willen we naar zee! Bijna elk jaar resulteert dit in een kille bibbertocht langs de kust, door de duinen en polders. Ik werkte zondag en heb vandaag vrij Veerle neemt ook een snipperdag en zodoende rijden we met onze fietsen op het dak naar Cadzand. Benieuwt of we ons gaan kunnen warm houden.
We hebben alleszins op geen trui min of meer gekeken. We zijn dan ook eventjes bezig eer we met fietsen starten. Cadzand-dorp ligt niet echt op de route maar ik kies voor het vredige stadje om ons A-ken achter te laten.
Het verlengt onze route met zo’n 4-tal kilometer maar heeft ook de ontmoeting met deze kubistische graseter in petto.
Alvorens naar Cadzand-bad te peddelen nog even langs molen “Nooit gedacht“.
Langs Ringdijk-noord gaat het door de poldervelden resoluut naar de kust en de zwinroute.
De route brengt ons op de duinen en biedt een mooi zicht op de Noordzee.
Nog even terugblikken op het nevelige binnenland, meer bepaald Cadzand.
Met de nabijheid van Terneuzen is er wel altijd een schip dat voorbijglijd aan de horizon.
Het helmgras is tijdens de voorbije winter serieus verbleekt wat een speciaal beeld oplevert.
Het duinpad zwenkt, de kustlijn volgend, uit naar links…
…en brengt ons voor bij deze kudde schapen.
We verlaten de duinen en draaien landinwaarts. Even voor Nieuwvliet de Nieuwvlietse molen.
Zicht op Sint-Bavodijk.
Wat later fietsen we door Nieuwvliet, waar we vanuit de dorpsstraat zicht hebben op dit pittoresk kerkje.
In diezelfde dorpsstraat kan je nog echte houten blokken kopen.
Van de molen Luteyn is slechts de romp overgebleven, maar door een paar GSM-antennes maakt hij zich tijdens zijn oude dag toch nog nuttig.
Na Nieuwvliet duiken we opnieuw de polders in, de velden zijn hier meestal omzoomd met knotwilgen en ook het riet tiert hier welig.
De opengescheurde knotwilgen hebben soms verbijsterende vormen.
Dat scheuren loopt soms faliekant af.
Aan de horizon doemt Zuidzande op, ook dit dorpje heeft zijn windmolen.
Dit eigenaardig kunstwerk op het dorpsplein van Zuidzande is opgericht ter nagedachtenis van de slachtoffers van de beschieting van oktober 1944.
Restaurant “de Kerk” tiens?
Nogmaals de Zuidzandse molen van een andere kant en veel dichterbij.
Tijd voor wat boerderijen:
Van kleine fermette…
…over grotere boerderij…
…naar heus landbouwbedrijf.
bis!!
Nu eventjes iets anders, deze rustbankjes (stoeltjes?) vind je op deze tocht alom.
Zo dicht bij de kust wordt het waterpeil flink in het oog gehouden. Deze peilstok zal, gezien de opwarming van onze aardbol, in de toekomst zijn nut kunnen bewijzen.
Op de velden is er al veel activiteit, vooral besproeien.
Het parcours in deze fietstocht is zo plat als een biljartlaken. Als er al eens een terp verschijnt, tja…dan dient die gefotografeerd.
Nog even langs kanaaltjes en beekjes alvorens we…
…Sluis aandoen. Maar daar zijn al de eeuwenoude stadswallen. Sluis is een leuk, pittoresk stadje. Zie maar de volgende foto’s.
Dit woest uitziend gallowayrund is deel van een kleine kudde die op de wallen staan te grazen.
Hoog op een boom en moeilijk te zien, deze ooievaar op zijn nest.
Fier boven de daken uit.
Via deze houten brug steken we de Damse vaart over en…
…rijden verder langs het jaagpad.
Niet zo goed te zien, maar ontwaar ik hier een vorm van apartheid??
Sint Anna ter Muiden, zoals wij al tijdens de riante polderroute mochten ervaren is een klein maar zeer mooi stadje. Bij het binnenrijden langs de rondweg zet deze enorme schuur meteen de toon.
De kerk gaat op hetzelfde elan door.
Het centrum maakt ons meteen verliefd.
En of dit alles nog niet genoeg is, staat er op het dorpsplein deze mooie waterpomp.
We verlaten Sint Anna ter Muiden en flirten wat verder met de Belgische grens.
Zo’n 60 jaar geleden werdt er minder geflirt aan onze landsgrenzen. Her en der vind je deze bunkers terug in het duinen- of polderlandschap. Dit exemplaar bevindt zich wat voor we Retranchement binnenrijden.
Dit ruw geploegd veld wacht geduldig op de eg en het zaaigoed.
Leuk zo’n tuintje dat uitmond in een kanaaltje. (Retranchement, dorpsstraat)
Deze fiere stoeterij fietsen we voorbij als we naar het kanaal, dat ons naar Cadzand moet brengen,rijden.
Op de rechteroever, fietsend richting Cadzand, strijkt deze grote groep wilde ganzen neer voor de nacht.
Aan het eind van het kanaal duikt Cadzand-bad op. Het is er zeer rustig.
We wippen snel het trotse Noordzeehotel binnen om er ons tegoed te doen aan een lekkere warme appelbol met een tas verse koffie.
Zicht op de duinenrug achter het Noordzeehotel.
De zon duikt weg achter de kim, signaal voor ons om ons naar Cadzand (dorp) te reppen. Waar we deze tocht beëindigen. We hebben opnieuw een mooie fietsdag beleefd. De Zwinroute is een vlot berijdbare tocht met veel variatie. Ook in dit vroege jaar is de kustlijn zeer aantrekkelijk. Het fietsen door de polders wordt vlot afgewisseld met aantrekkelijke dorps- en stadszichten en gaat zodoende geen moment vervelen. Ik durf de zwinroute zeker aanraden en voor wie in de streek op verlof gaat is het een leuk alternatief voor het verplichte zonnebaden. Zeker doen!! Tot slot resulteert dit alles in een 8,5 op 10.
26° in het binnenland en tot 23° aan zee. Dit lijkt een uitgelezen dag om nog eens naar de kust te rijden en er een leuke fietstocht te maken. Zogezegd… en om 15u30 verlaten we het Heldenplein in Heist voor de riante polderroute. We laveren langs mooie villaatjes
om ineens aan de dijk op te duiken
en vervolgens weer landinwaarts naar het Zoute te fietsen.
Voorbij het Zoute bevinden we ons tussen de koeien dit moeten de polders zijn.
Door deze polders stevenen we naar Nederlandse grens om dan terug Belgiëwaarts te gaan. Toch hier breien wij een kleine uitbreiding aan deze route en richten de steven naar Cadzand.
Daar smullen we, in het Noordzeehotel, van een lekkere warme appelbol die lekker contrasteert met het bijbestelde roomijs mmmm!!!
Daarna zoeken we voorbij Retranchement
de Riante polderroute opnieuw op. Deze voert ons langs beken en een verloren slik
of bomenrijen naar Sint Anna ter Muiden. Dit mooie dorpje bekoort ons dadelijk, we krijgen er haast niet genoeg van en het duurt dan ook vele foto’s voor we hier weggeraken.
De geblokte vieringtoren domineert dit dorpje en is al van ver te bewonderen.
Nu komen we snel aan het kanaal tussen Brugge en Sluis dat we een paar km volgen. Voor de eerste keer rijden we onder een galerij van majestueuze bomen,
dit zal zich nog meermaals herhalen en typeert wat deze route. Voorbij Hoeke verlaten we dit kanaal en peddelen langs schilderachtige wegen naar Oostkerke.
Na Oostkerke doen we nog eens een kanaal aan alvorens het gekende Damme te bereiken.
Inmiddels is het al om en bij 20u en door de temperatuur en het lang weekend is het er op koppen lopen. We maken enkele foto’s en reppen ons verder door de polders naar Ramskerke.
Ook dit is een pittoresk dorpje, maar werken in de dorpskern maken het wat moeilijk om er rond te fietsen. Het late uur noopt ons nu om een tandje bij te steken en met een fikse snelheid snellen we naar Heist. Daar zitten op een wip de fietsen op het dak van ons A-ken en voor we het goed en wel beseffen zitten we al op de autostrade terug naar huis. De riante polderroute is zeker de Veurne-Ambacht waart. Veel afwisseling, rustig rijden langs mooie veldbanen
of onder de hoge bomenrijen, die steevast de aangedane kanalen omzoomen. 9/10 is misschien een hoog cijfer dat echter niet alleen aan het fris witbier, dat ik tijdens dit schrijven dronk, te danken is. Nee de riante polderroute raad ik je sterk aan. Nog enkele beelden om je te verlekkeren.
De tweezame..... 